Tomasz Strzelecki
Politechnika Wrocławska
Instytut Geotechniki i Hydrotechniki
Wybrzeże Wyspiańskiego 27, Wrocław
Bogdan Marczyński
Urząd Miasta Wrocławia
Pl. Nowy Targ 1/8, Wrocław
Małgorzata Barcikowska
Ul. Tyrmanda 36/15, Wrocław
System Informacji Przestrzennej dla miasta Wrocławia. Wstępne założenia budowy systemu.
1. Ogólna koncepcja systemu i wytyczne do jego realizacji.
Realizacja zadań administracji publicznej, wymagają dostępu do wielu danych gromadzonych w różnych instytucjach ich integracji, agregacji i generalizacji. Jest to niezbędne dla śledzenia zmian w mieście i regionie, świadczących o jego rozwoju gospodarczym, cywilizacyjnym i przestrzennym. Źródła danych, o których mowa wyżej posiadają w zdecydowanej większości wspólną cechę, tj. charakter przestrzenny oparty na wspólnym układzie odniesień. Można je ująć w kilku grupach tematycznych:
- podziały administracyjne i branżowe,
- informacje dotyczące zagospodarowania terenu (użytkowanie gruntów, rolnictwo, leśnictwo, gospodarka nieruchomościami, przemysł i gospodarka oraz zagospodarowanie przestrzenne),
- informacje dotyczące środowiska (ochrona przyrody ochrona wód i gospodarka wodna, ochrona powietrza, geologia),
- infrastruktura techniczna (uzbrojenie terenu, drogi, koleje, lotniska, porty),
- infrastruktura społeczna (edukacja, zdrowie i pomoc społeczna, porządek publiczny i bezpieczeństwo, kultura fizyczna, kultura i sztuka),
- informacje pochodzące z Katastru Miejskiego oraz Ośrodków Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej (osnowa geodezyjna, mapy ewidencyjne, zasadnicze, topograficzne i tematyczne, numeryczny model terenu, ortofotomapy, zdjęcia lotnicze).
Urząd Miasta Wrocławia zdając sobie sprawę z wagi problemu zlecił kilka opracowań mających na celu zbudowanie wstępnej koncepcji budowy SIP. Niniejsza praca oparta jest na najistotniejszych wnioskach wynikających z powyższych opracowań [l], [2].
Systemy Informacji Przestrzennej dostarczają użytkownikom gromadzonych w bazach danych informacji o obiektach, z uwzględnieniem ich atrybutów opisowych i graficznych, dzięki którym możliwe staje się wybranie i zlokalizowanie obiektu pośród wielu innych znajdujących się na mapie. Rozpatrując ogólną koncepcję Systemu Informacji Przestrzennej należy mieć na uwadze pięć podstawowych zagadnień, wiążących się bezpośrednio procesem wdrożeniowym:
- Ustalenie podstawowych celów i warunków funkcjonowania SIP.
- Określenia podmiotów systemu (właścicieli, prowadzących, odbiorców).
- Określenie struktury zarządzania zbiorami danych z uwzględnieniem sposobów przesyłania danych (struktury teleinformatycznej).
- Określenie procedur konwersji i oceny jakości danych w ramach systemu.
- Opracowanie założeń do ekonomicznego uzasadnienia korzyści z wdrożenia systemu.
Skutecznie działający System Informacji Przestrzennej musi być oparty na środowisku baz relacyjnych, zapewniających niezawodny obieg informacji niezbędnej do zarządzania w ramach Urzędu Miasta, jak również w relacjach Urząd Miasta - Urząd Marszałkowski (Dolnośląski System Informacji Przestrzennej).
Należy uwzględnić konieczność dostosowania oprogramowania SIP do pracy w sieci o różnej przepustowości i dostępności łącz. System musi umożliwiać pracę w lokalnych sieciach komputerowych (instytucjonalnych), a docelowo w sieci rozproszonej o zasięgu regionalnym. Ponadto System winien uwzględniać możliwość przesyłania danych przestrzennych siecią radiokomunikacyjną szczególnie w sytuacjach kryzysowych - ratownictwo ludności, budynków i instalacji technicznych w sytuacjach zagrożeń od katastrof pochodzenia naturalnego i przemysłowego, przeciwdziałanie klęskom żywiołowym i usuwanie ich skutków, bezpieczeństwo i ochrona.
Uwzględniając potencjalnych użytkowników baz danych, oprogramowanie SIP może funkcjonować praktycznie tylko w środowisku klient - serwer, gdyż tylko takie technologie dostarczą najwięcej niezaprzeczalnych korzyści z punktu widzenia systemu.
Ze względów ekonomicznych wdrażane systemy informatyczne, stanowiące element SIP, muszą być zbudowane wg określonych reguł, m. in. wymuszających bieżącą aktualizację baz. Informacja raz pozyskana, powinna służyć wszystkim użytkownikom systemu. Odpowiednio zbudowane i utrzymane w aktualności bazy danych staną się wówczas nie tylko niezbędnym narzędziem do zarządzania, ale również źródłem informacji przynoszącym duże korzyści finansowe.
Przyjmując założenie szerokiego dostępu do baz danych przez różne wydziały Urzędu Miasta oraz przez instytucje i firmy prywatne, które zechcą się włączyć do systemu, powinien on spełniać następujące kryteria:
- zapisywać geometrię oraz topologię obiektów graficznych w strukturach baz relacyjnych, łącznie z danymi alfanumerycznymi,
- umożliwiać korzystanie z dostępnych narzędzi funkcjonujących w różnych środowiskach programowych i spełniających standardy obowiązujące w kraju i międzynarodowe (np. MicroStation Geographics, MGE, GeoMedią, Arc/mfo, Mapinfo, Genasys, itp.), dla których platformą scalającą jest wspólna relacyjna baza danych,
- zapewniać bezpieczeństwo zasobu, a jednocześnie łatwość jego aktualizacji z poziomu różnych aplikacji,
- zapewniać szybki i efektywny dostęp do zasobów z możliwością drukowania zarówno raportów opisowych, jak i map,
- umożliwiać korzystanie z baz danych przez inne systemy, nie włączone bezpośrednio do struktur SIP,
- umożliwiać łatwą redefinicję obiektów baz danych przez różnych użytkowników, w ich wewnętrznych systemach,
- umożliwiać udostępnianie informacji w połączeniach telefonicznych, taksowych, internetowych, innych np. cyfrowej trankingowej sieci łączności radiotelefonicznej.
W strukturze zarządzania należy zdefiniować jednostki organizacyjne systemu, określane mianem jego ogniw (twórcy, integratorzy, użytkownicy systemu). Ogniwa posiadając status uczestników systemu, wspólnie utworzą komórki określonego szczebla, dla których głównym czynnikiem integrującym będzie wspólna baza danych. Pozostałe czynniki integrujące komórki to:
- wspólna podstawa prawna, która narzuca m. in. obowiązek udostępniania danych i określa zasady rozliczeń,
- wspólny układ odniesień przestrzennych,
- ujednolicone zasady podstawowego zasilania oparte o: państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny, zasoby gminne, zasoby branżowe.
- jednolite standardy zapisu i wymiany informacji przestrzennych.
Przyjęte w Urzędzie Miasta rozwiązania powinny umożliwiać przenoszenie danych pomiędzy poszczególnymi poziomami (komórkami) systemu zgodnie ze ściśle określonymi algorytmami agregacji przy przejściu z poziomów niższych do wyższych i zgodnie z odpowiednimi algorytmami dekompozycji przy przenoszeniu danych z poziomów wyższych do niższych.
Powstające zasoby baz danych z całą pewnością napotkają na problem transmisji i konwersji danych z różnych struktur informatycznych. Przedmiotem konwersji będą najczęściej dane z bazy niższej generacji do wyższej lub z wersji niższej do wyższej w danej klasie oprogramowania. Administrowanie i zarządzanie danymi w zakresie funkcjonowania sprawnego SIP, związane będzie z opracowaniem wysokiej jakości i skuteczności działania filtrów importowych i eksportowych (konwerterów), zapewniających niezawodne transfery danych. Wszystkie problemy związane z wymianą danych powinny być przedmiotem przyjętej strategii wdrażania SIP i muszą być ujęte w ramy projektu wdrożenia.
Sukces organizacyjny SIP zależy od zdolności do utrzymania w aktualności zasobu informacyjnego, a także od wskazania odpowiedzialności za gromadzenie i wiarygodność danych. Dlatego też należy wyłonić kompetentny podmiot odpowiedzialny za koordynację działań związanych z SIP, organizację szkoleń, dyscyplinowanie działań wdrożeniowych, spójność i dyspozycyjność systemu, a także jego stały rozwój.
Wymienione wymagania jakie stawiane są nowoczesnym, zintegrowanym Systemom Informacji Przestrzennej, powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w szczegółowych projektach wdrożenia Systemu opracowanych dla poszczególnych wydziałów Urzędu Miasta Wrocławia. Opracowując taki dokument trzeba mieć na uwadze, iż w chwili obecnej nie ma na rynku polskim takiego pakietu oprogramowania, który spełniałby wymagania tak rozbudowanego organizmu, jakim jest Urząd Miasta, i który mógłby zostać zaimplementowany w całości w ramach kompleksowego wdrożenia SIP. Istnieją natomiast pojedyncze moduły (lub niewielkie pakiety zintegrowanych aplikacji, najczęściej obsługujących wybraną dziedzinę SIP), które z całą pewnością mogą być wykorzystane.
Przy projektowaniu Systemu należy zatem rozpatrzyć dwa warianty rozwiązania tego problemu:
- wykorzystanie już istniejącego i przetestowanego na rynku oprogramowania, licząc się z tym, iż:
- będzie ono pochodziło od różnych autorów, co może sprawiać określone trudności przy próbie integracji tych systemów,
- będzie posiadało z góry określoną funkcjonalność, która może nie spełniać w całości wymagań użytkownika, zaistnieje konieczność opracowania dodatkowego oprogramowania pozwalającego na integrację zakupionych modułów,
- będzie konieczność zaprojektowania pojedynczych aplikacji nie funkcjonujących na rynku, lub realizujących zadania nie wykonywane przez gotowe aplikacje.
- zlecenie zaprojektowania i wykonania gotowego Systemu "na miarę", który będzie zintegrowany i będzie spełniał wszystkie wymagania użytkowników, mając na uwadze, iż:
- budowa takiego całościowego systemu będzie bardzo czasochłonna i kosztowna,
- system ten nie będzie przetestowany w praktyce i w zasadzie wszystkie błędy w jego funkcjonowaniu odczuje bezpośrednio Urząd Miasta.
Budowa systemów informacji przestrzennej to głównie budowa baz danych. Sposób budowy i organizacji baz powinien być nie tylko ukierunkowany, ale również podlegać odpowiednim regułom funkcjonalnym. Reguły te muszą zostać precyzyjnie określone w projekcie generalnym wdrożenia SIP - przedstawiającym metodologię opracowania systemu w skali całego Urzędu, a następnie projektach szczegółowych opracowanych dla poszczególnych wydziałów UM.
Dochodzące do wielu gigabajtów zbiory danych SIP wymuszają opracowanie odpowiednich instrumentów do ich efektywnego gromadzenia, aktualizacji i udostępniania zainteresowanym stronom. Zasoby baz danych nie mogą podlegać okresowej wymianie, lecz ciągłej aktualizacji i archiwizacji danych. Implementowanie nowych modeli danych musi być związane z transformacjami danych ze starego modelu. Dlatego też przy projektowaniu architektury SIP należy wyróżnić i rozwiązać kilka kluczowych elementów, takich jak:
- sposób pozyskania danych przestrzennych (budowa map numerycznych i baz opisowych),
- metody integracji baz danych,
- algorytmy aktualizacji danych,
- sposoby przetwarzania danych (agregacja, dekompozycja, analizy, statystyki),
- zasady udostępniania informacji (dla odbiorców komercyjnych),
- zasady archiwizacji danych i sposoby tworzenia raportów z historii "sprawy".
Szczegółowe propozycje rozwiązań powyżej zasygnalizowanych problemów powinny być przedstawione w fazie tworzenia właściwej dokumentacji projektowej. Projekty te muszą powstać w wyniku dogłębnej analizy potrzeb Urzędu Miasta i poszczególnych wydziałów z uwzględnieniem ich specyfiki i struktury organizacyjnej, istniejącej technologii prowadzenia poszczególnych baz danych oraz różnorodnego rodzaju oprogramowania. Projekty powinny być wykonane w taki sposób, aby stanowiły materiał pomocniczy do opracowania warunków technicznych do ogłaszanych przetargów na wykonanie poszczególnych elementów systemu informatycznego, zakup gotowych modułów oprogramowania oraz budowę lub aktualizację baz.
Ze względu na to, iż wiele wydziałów UM pracuje obecnie w różnych systemach informatycznych, w których prowadzi własne bazy danych, należy przewidzieć funkcjonowanie tzw. fazy przejściowej wdrożenia SIP. W okresie tym wszystkie jednostki (użytkując dotychczasowe oprogramowanie) powinny zaktualizować prowadzone przez siebie bazy danych oraz doprowadzić do zgodności części opisowych z mapami, co zapewni następnie przejście do struktury docelowej, czyli możliwości przechowywania całego zasobu w relacyjnej bazie danych.
Podstawą funkcjonowania w Urzędzie Miasta Systemu Informacji Przestrzennej będzie zintegrowana baza danych, łącząca w sobie informację geometryczną, topologiczną, graficzną i opisową o poszczególnych obiektach. System zarządzania powinien opierać się na mechanizmach baz relacyjnych i ewoluować w kierunku już dziś dostępnych technologii obiektowo-relacyjnych. System powinien być implementowany w postaci modułów programowych, posiadających jednorodny, interakcyjny interfejs użytkownika.
Połączenie części geometrycznej z opisową w jednorodnych strukturach baz relacyjnych, tworząc nowoczesny, cyfrowy model rzeczywistości, stworzy podstawy nowoczesnego monitoringu i symulacji różnorodnych zjawisk w przestrzeni. Model ten, mimo że uproszczony, może doprowadzić do wykrycia pewnych prawidłowości w środowisku trudnych do zauważenia w trakcie badań terenowych. Utworzony zasób SIP pozwoli na percepcję przez odbiorcę dużo większego obszaru zjawisk niż ma to miejsce w naturze. Można oczekiwać, że dane cyfrowe posłużą wówczas jako podstawa do analiz oceniających, retrospektywnych - dających możliwość wychwycenia zmian w środowisku, czy symulacyjnych.
2. Struktura organizacyjna systemu.
Znakomitym wzorcem do tworzenia podstaw organizacyjnych Systemu Informacji Przestrzennej są "Dokumenty Programowe Krajowego Systemu Informacji o Terenie". Powołując się na pewne sformułowania w nich zawarte, poniżej przedstawiamy propozycję struktury organizacyjnej Systemu w Urzędzie Miasta Wrocławia.
Z każdym systemem informacyjnym związane są funkcje "prowadzącego" system i "użytkownika" systemu. Prowadzącym system jest ogniwo (wydział, podmiot, jednostka), które odpowiada za realizację przynajmniej jednego procesu informacyjnego, dającego się opisać jako następujący ciąg operacji:
pozyskanie danych => aktualizacja danych => udostępnianie danych
Użytkownik systemu używa go instrumentalnie do realizacji własnych celów. Polega to na zgłaszaniu pod adresem systemu zapotrzebowania na określony zestaw informacji źródłowych i otrzymywaniu ich na nośnikach tradycyjnych, magnetycznych lub za pomocą bezpośredniego łącza.
"Ogniwo" jest elementarną jednostką organizacyjną SIP, posiadającą status prowadzącego lub użytkownika systemu. Rozróżnić należy tu ogniwa podstawowe i stowarzyszone. W pozycji ogniwa podstawowego znaleźć się może jednostka, która podejmie się koordynacji wszystkich działań związanych realizacją Systemu Informacji Przestrzennej. Do niej należeć będzie inicjatywa legislacyjna w sprawach systemu, obowiązek jego promocji i szkolenia kadr oraz od strony technicznej administrowanie całością. W pozycji ogniwa stowarzyszonego może znaleźć się każda państwowa, samorządowa, spółdzielcza, bądź prywatna jednostka organizacyjna, która uzyska autoryzację prowadzącego, posiadać będzie zdolność do zawarcia umowy cywilno - prawnej oraz zaakceptuje warunki związane z uczestnictwem w systemie.
System Informacji Przestrzennej budowany w Urzędzie Miasta, powinien posiadać strukturę organizacyjną zgodną z przytoczonymi powyżej założeniami Krajowego Systemu Informacji o Terenie. System obejmie w pierwszej kolejności wszystkie zainteresowane wydziały Urzędu Miasta, a następnie tworzone będą powiązania z jednostkami poziomu regionalnego (Urząd Marszałkowski, Urząd Wojewódzki). W ten sposób Miasto pozyskiwać będzie aktualne informacje niezbędne do sprawnego funkcjonowania systemu (mapy małoskalowe, wojewódzkie bazy informacji przestrzennych, dane dotyczące zagrożeń w skali regionu, lub kraju) oraz przekazywać własne, szczegółowe lub odpowiednio zagregowane dane lokalne. W miarę rozwoju systemu następować będzie stopniowe poszerzanie obszaru jego pierwotnego oddziaływania o ogniwa stowarzyszone niższego szczebla. Będą to jednostki podległe lub współpracujące z Miastem (MPWiK, MPK, Pogotowie Ratunkowe, MPEC, Dolnośląski Okręgowy Zakład Gazownictwa, Jednostki Wojskowe, Policja, Straż Pożarna, banki, duże przedsiębiorstwa przemysłowe, uczelnie, inne).
2. l Ogniwo podstawowe
Pozycję centralną w Systemie Informacji Przestrzennej powinno zająć ogniwo podstawowe, czyli wydzielona w ramach struktury Urzędu Miasta jednostka. Ze względu na to, iż podstawą SIP w mieście będzie zasób mapy zasadniczej i kataster nieruchomości, proponujemy aby była to jednostka funkcjonująca w Wydziale Geodezji i Nieruchomości podległa Geodecie Miasta. Jednostka taka - o nazwie np. Dział Informacji Przestrzennej (w skrócie zwana dalej Działem IP), byłaby odpowiedzialna zarówno za stronę organizacyjną jak i techniczną systemu. Ze względu na konieczność wykorzystywania przy prowadzeniu Systemu wysokospecjalizowanych technik komputerowych. Dział musiałby tworzyć zespół doświadczonych informatyków. Do podstawowych zadań Działu IP należeć będzie:
- nadzorowanie poprawności i stabilności pracy systemu,
- okresowa kontrola aktualności i wiarygodności danych oferowanych przezposzczególne ogniwa stowarzyszone,
- rozliczanie pobranych i przekazanych danych w kręgu ogniw systemu, przygotowywanie na potrzeby Zarządu Miasta specjalnych analiz lub raportów, wymagających integracji danych pochodzących z różnych modułów systemu,
- ochrona bazy danych przed niepożądaną ingerencją,
- przydzielanie identyfikatorów systemowych i priorytetów w dostępie do bazy danych,
- inicjowanie i koordynacja działalności szkoleniowej i marketingowej,
- zabezpieczenie zdolności ogniw stowarzyszonych do transferu danych między nimi, a ogniwem podstawowym,
- inicjatywa w zakresie rozbudowy Systemu Informacji Przestrzennej i pozyskiwania nowych jednostek,
- negocjowanie warunków kontraktów na prowadzenie nowotworzonych modułów bazy danych komórki oraz przygotowywanie projektów umów z ogniwami stowarzyszonymi,
- nadzorowanie wykonania warunków kontraktów przez ogniwa stowarzyszone.
Kilka wymienionych wyżej zadań wymaga szerszego omówienia.
Nadzorowanie stabilności pracy systemu oraz ochrona danych; W miarę rozbudowy Systemu Informacji Przestrzennej dużej wagi nabierze problem strojenia bazy oraz zorganizowania szybkiego i niezawodnego transferu danych w sieci komputerowej. Strojenie bazy polega na optymalizacji parametrów pracy serwera bazy oraz obciążenia sieci. Celem strojenia jest maksymalne skrócenie czasu oczekiwania na odpowiedź po stronie aplikacji. Osobnym problemem będzie przydzielanie różnych stopni uprawnień do korzystania ze wspólnych zasobów. Wraz ze wzrostem liczby modułów systemu i liczby użytkowników pojawiać się będą wnioski o poszerzenie dostępu. Administrator, poprzez wykorzystanie mechanizmów zabezpieczających relacyjnych baz danych, będzie sterować dostępem do danych.
Problem aktualności i wiarygodności danych. Powiązany układ baz geometryczno - opisowych docelowo wymuszać będzie proces aktualizacyjny zarówno po stronie map numerycznych, jak i baz danych opisowych. Ostatecznie nie będzie można wprowadzić żadnej zmiany do części opisowej bez zaktualizowania części geometrycznej i na odwrót. Ponadto efekt wprowadzenia zmiany w jednym module bazy będzie widoczny w kilku innych modułach. Etap ten będzie osiągnięty jednak dopiero po zakończeniu procesu wprowadzania danych Systemu Informacji Przestrzennej. Stąd istotny staje się pełny nadzór ogniwa podstawowego, w fazie początkowej budowy systemu, aby proces aktualizacji wszystkich baz zachodził w sposób prawidłowy i konsekwentny.
Wykorzystanie możliwości analitycznych systemu. Jedną z podstawowych korzyści z budowy Systemu Informacji Przestrzennych jest możliwość wykonywania wielowariantowych analiz, pomocnych w planowaniu i realizacji zadań społeczno - gospodarczych Miasta, stanowiących ważny materiał decyzyjny. Analizy te mogą często wykraczać poza kompetencje pojedynczych wydziałów. Funkcja administratora pełniona przez ogniwo podstawowe umożliwi przygotowywanie takich analiz na wniosek Zarządu Miasta.
Inicjatywa w zakresie rozbudowy systemu. W momencie zakończenia pierwszych etapów prac, istotnym zadaniem stanie się pozyskanie do uczestnictwa w systemie jednostek podległych lub współpracujących z Urzędem Miasta, w tym przedsiębiorstw branżowych. Mogłyby one przystąpić do prowadzenia nowych modułów systemu na zasadzie ogniw stowarzyszonych. Zadaniem związanym z funkcją administratora będzie zorganizowanie systemu informacyjnego na temat kolejnych wdrożeń oraz możliwości udostępniania nowych informacji w postaci geometryczno-graficznej lub opisowej.
2.2 Ogniwa stowarzyszone
Na warunkach ogniw stowarzyszonych uczestniczyć będzie w Systemie Informacji Przestrzennej większość wydziałów Urzędu Miasta, między innymi:
- Wydział Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji oraz Zarząd Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego,
- Wydział Sprzedaży Mienia Komunalnego,
- Wydział Inwestycyjno-Techniczny
- Miejski Konserwator Zabytków,
- Biuro Rozwoju Wrocławia, Miejski Ośrodek Informatyki,
- Centrum Gospodarowania Komunalnym Zasobem Mieszkaniowym,
- Wydział Inicjatyw Gospodarczych,
- Wydział Ochrony i Kształtowania Środowiska,
- Wydział Architektury,
- Budownictwa i Gospodarki Przestrzennej,
- Wydział Zarządzania Kryzysowego,
- Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej,
- Wydział Komunikacji oraz Zarząd Dróg i Komunikacji,
- Wydział Finansowy,
- Biuro Egzekucji Podatków i Opłat
- Biuro Informacji, Promocji i Współpracy z Zagranicą,
- inne.
Każde z ogniw stowarzyszonych prowadzić będzie własne moduły bazy danych, pozostając jednocześnie użytkownikiem całego zasobu informacji zgromadzonego w Systemie. W każdym przypadku zapewniona zostanie możliwość prezentacji danych w postaci nakładek tematycznych mapy numerycznej (wektorowej) lub innej numerycznej formie graficznej (obrazy rastrowe map, rysunków, schematów, zdjęć). W chwili obecnej podstawową bazę geometryczną będzie dla wszystkich wydziałów mapa numeryczna, funkcjonująca w Katastrze Miejskim. Utworzenie mapy pełnej treści będzie jednym z głównych celów Systemu Informacji Przestrzennej oraz warunkiem koniecznym do prawidłowego funkcjonowania Systemu, opartego na jednolitym układzie odniesień przestrzennych.
Wykorzystując obecnie istniejące materiały kartograficzne, zdjęcia lotnicze, a w przyszłości numeryczną mapę zasadniczą pełnej treści, wydziały utworzą i prowadzić będą własne bazy geometryczne: miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, mapy sieci ulic z nakładką numeracji porządkowej nieruchomości (moduł adresowy), mapy nieruchomości z oznaczonymi punktami prowadzonej działalności gospodarczej, mapy emisji i rozkładu zanieczyszczeń, stref ochronnych, terenów zielonych, demograficzne i inne. W dalszej części projektu omówione zostaną szerzej zagadnienia baz graficznych i geometrycznych Systemu.
Integracja danych geometryczno-graficznych i opisowych, a więc to co stanowi istotę Systemów Informacji Przestrzennej, odbywać się będzie na poziomie aplikacji dedykowanych każdemu z wydziałów. Zgodnie z założeniami przedstawionymi na początku projektu, aplikacje te powinny umożliwiać:
- wprowadzanie, edycję i zmianę danych opisowych w strukturach relacyjnych baz danych, z wykorzystaniem ujednoliconych słowników,
- uporządkowany sposób nanoszenia obiektów geometrycznych na odpowiednie nakładki tematyczne i warstwy map, z zastosowaniem gotowych bibliotek znaków umownych, zgodnych z obowiązującymi instrukcjami,
- sprawdzanie zgodności informacji znajdujących się w bazach geometrycznych i opisowych oraz interakcyjne powiązanie tych baz,
- administrowanie połączonym zbiorem danych graficznych i opisowych na poziomie modułu bazy,
- automatyczne generowanie analiz i raportów zawierających różne grupy informacji w formie geometryczno - opisowej,
- automatyczne generowanie pism w formie decyzji wraz z ewidencją tych pism i osób je wydających,
- archiwizowanie zmian w bazie danych będących wynikiem bieżącej aktualizacji z automatycznym tworzeniem zapisu historycznego, o inne funkcje, specyficzne dla poszczególnych aplikacji.
2.3 Współpraca poszczególnych wydziałów w zakresie wymiany informacji.
Zagadnienie wymiany informacji wiąże się z ustanowieniem funkcji administratora systemu, wskazaniem ogniw zarządzających poszczególnymi modułami i jednocześnie ustaleniem praw dostępu do różnorodnych danych (geometrycznych, graficznych i opisowych), mając na uwadze stworzenie skutecznego systemu ochrony zasobów przed niepowołanym dostępem.
Dział Informacji Przestrzennej, jako ogniwo podstawowe systemu, powinien kształtować przepływ informacji w systemie, pełniąc przy tym funkcje kontrolne co do spójności i aktualności danych. Docelowo Dział IP będzie pełnić rolę administratora systemu. Praktycznie oznacza to pełny dostęp do wszystkich baz geometrycznych, graficznych i opisowych z możliwością dokonywania na nich operacji szczególnych (przydział uprawnień, strojenie bazy, indeksowanie danych, wprowadzanie zmian zabronionych w aplikacjach). W związku z tak szerokim zakresem uprawnień, jednak koniecznym z punktu widzenia utrzymania w sprawności systemu, należy stworzyć precyzyjny system nadzoru działań Działu IP oraz określić ramy odpowiedzialności za gromadzony zasób informacyjny. Wszelkie zmiany merytoryczne w zakresie danych gromadzonych w systemie muszą być wprowadzane pod ścisłym nadzorem Dyrektorów Wydziałów (lub upoważnionych przez nich osób) odpowiedzialnych za poszczególne bazy. Jednocześnie, aby nadzór ten był możliwy Dział Informacji Przestrzennej powinien dysponować aplikacją generującą raporty o wszystkich dokonywanych w systemie zmianach -szczególnie tych, które wymagają nadzwyczajnej ingerencji.
Pozostałe wydziały Urzędu Miasta, jako ogniwa stowarzyszone, otrzymają zróżnicowane prawa dostępu do zasobu systemu. Każdy Wydział zarządzać będzie własnymi modułami bazy, udostępniając dane innym użytkownikom. Jednocześnie posiadając, określony status użytkownika, będzie mógł w pełnym lub ograniczonym zakresie przeglądać, a w niektórych przypadkach również aktualizować tablice obcych podsystemów.
2.4 Zasady udostępniania zasobów
W założeniu, znaczna część problemów związanych z udostępnianiem danych i ogólnie wymianą informacji, zostanie rozstrzygnięta już na etapie projektu generalnego. Jednakże wraz z rozwojem systemu, pojawi się szereg nowych potrzeb, obecnych i przyszłych użytkowników. Proponujemy, aby proces udostępniania danych przez wydziały Urzędu, każdorazowo odbywały się z zachowaniem następującej procedury:
- Użytkownik zainteresowany konkretnym zakresem informacji zgłasza zapotrzebowanie na dostęp do bazy pod adresem administratora systemu.
- Administrator zasięga opinii jednostki zarządzającej określoną informacją w zakresie możliwości formalno-prawnych udostępnienia danych, oraz pełnomocnika prezydenta ds. informacji niejawnych.
- Administrator, w porozumieniu z tą jednostką, przydziela wnioskującemu "konto" użytkownika, nadaje stosowne prawa dostępu oraz określa zasady rozliczeń.
Procedura może być stosowana również w stosunku do ogniw stowarzyszonych spoza Urzędu Miasta, które przystąpią do Systemu w fazie jego rozbudowy.
3. Literatura
- Wstępna koncepcja budowy Systemu Informacji przestrzennej w Urzędzie Miasta Wrocławia, Koncepcja opracowana na zlecenie Urzędu Miasta przez CadGeo Sp. z o.o.. Lipiec 2001.
- Obowiązujące standardy i analiza rozwiązań w zakresie funkcjonowania miejskich systemów typu SIP w kraju i zagranicą, Opracowanie wykonane na zlecenie Urzędu Miasta Wrocławia przez firmę ProConsulting Sp. z o.o., lipiec 2001