mgr inż. Henryk Musiatowicz

Urząd Rejonowy
w Szczecinie

Nowe uregulowania prawne w dziedzinie geodezji, ze szczególnym wyróżnieniem zagadnień podziałów nieruchomości - uwagi i wątpliwości.


Przyjęte przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawy w dniu 5 czerwca 1998 roku:

a ponadto, przyjęta w dniu 24 lipca 1998r ustawa o "zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej" w związku z reformą ustrojową państwa," w tym m.in. wprowadzająca zmiany w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne, zmiany w ustawie o gospodarce nieruchomościami i wprowadzająca bardzo wiele zmian merytorycznych w ustawach "około geodezyjnych"- pociągają za sobą ogromną ilość zmian przepisów wykonawczych, co wymaga innego podejścia do zagadnień organizacyjno-technicznych prac geodezyjnych, w tym i podziałów nieruchomości, rozgraniczeń nieruchomości, prowadzenia ewidencji gruntów i budynków oraz prowadzenia zasobów geodezyjnych i kartograficznych.

Powstaje retoryczne pytanie: kiedy będziemy stosować nowe przepisy, nowe zasady w nowych warunkach organizacyjnych ? Po ukazaniu się wszystkich przepisów wykonawczych, a więc okres ten będzie długi, bo przepisy wykonawcze wychodzą... zawsze za późno.

Na dzień dzisiejszy (sierpień 98) nie znamy nawet:

Wiemy zaś, że zmiany do ustaw "prawo geodezyjne i artograficzne", czy o gospodarce nieruchomościami są mało komunikatywne i niepełne...


Jakie wprowadza się zmiany ? W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami -w odniesieniu tylko do Działu III "Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości", a konkretnie rozdziału l pt. "Podziały nieruchomości", a więc od art. 92 do art. 99 wprowadzono drobne zmiany kompetencyjne
i tak:

Generalnie są to małe zmiany, gdy chodzi o podziały, ale które można było uregulować odmiennie - przekazując zasadnicze kompetencje starostom. Pozostawiając, ustanowione z dniem l stycznia 1998r, kompetencje dotyczące podziałów wójtom, burmistrzom czy prezydentom miast bez jakichkolwiek ograniczeń i uwarunkowań w zakresie fachowości obsady personalnej gminy - uznaję za poważną wadę nowelizowanej ustawy.

Gdy do tego dodamy ustalenia znowelizowanej ustawy "prawo geodezyjne i kartograficzne", a konkretnie zmiany w rozdziale 6 "Rozgraniczanie nieruchomości", gdzie w art. od 29 do 34 zadania przypisano "wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta," co oznacza, że specjalistyczne, prawnie udokumentowane czynności geodety, mające moc "wyroku sądowego", przekazuje się bez jakichkolwiek ograniczeń do oceny, kontroli osobie nie posiadającej przygotowania zawodowego, nie posiadającej uprawnień zawodowych, a więc nie mogącej spełniać tej roli kontrolnej i nadzorczej, (art. 42 i art. 48). Co uzasadniał taki wybór?


Ustalenia art. 6a ust. 4 prawa geodezyjnego i kartograficznego stanowią:
"Starosta na wniosek gminy powierza wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), w drodze porozumienia, prowadzenie spraw należących do zakresu jego zadań i kompetencji, w tym wydawanie decyzji administracyjnych, po spełnieniu warunków, o których mowa w ust. 6".

Nie ma tutaj alternatywnego "może" - ale musi (?), gdy gmina ma warunki ? A zadania z art. 29 do 34 /dot. rozgraniczeń/ - przechodzą bez warunków ? z mocy ustawy ?

Przypomnę, podziały i rozgraniczenia nieruchomości będą w ustawowej dyspozycji u wójta lub burmistrza, bez względu na "warunki organizacyjne, kadrowe i techniczne, jakie powinny zostać spełnione przez gminy wnioskujące o przejęcie określonych w ustawie zadań i kompetencji." (cytat art. 6a ust. 6)

Moim zdaniem jest to błąd i wymaga pilnej korekty w prawie geodezyjnym i kartograficznym.

Jeden raz wspomina się w ustawie o "geodecie gminnym" (art. 6a ust. 5), ale tylko w kontekście spraw powierzonych wójtowi przez starostę..

Inne "zadania geodezyjne" może wykonywać osoba nie uprawniona ?

W projekcie rozporządzenia Ministra właściwego do spraw administracji publicznej "w sprawie warunków, jakie powinny spełniać gminy ubiegające się o przejęcie zadań starostów przewidzianych ustawą - Prawo geodezyjne i kartograficzne - dla własnego obszaru oraz terminy ich realizacji", mówi się o zadaniach z:

czyli w kolejności: czyli w kolejności: czyli w kolejności: Takie mam wątpliwości, takie jest moje spojrzenie na zmiany, których wprowadzenie musi być dogłębnie sprawdzone i przemyślane.

Reasumując:

Z projektu omawianego rozporządzenia wynika, że do wniosku gminy w sprawie przekazania jej zadań, należy dołączyć (§ 9 p. 7) opinię wojewódzkiego inspektora nadzoru geodezyjnego. Tylko opinię, ale § 11 ust. l daje szansę organowi nadzorczemu, bo .."... starosta może wezwać gminę do usunięcia spostrzeżonych nieprawidłowości". Jak nie usunie, to: "Rada Powiatu może podjąć uchwałę o wprowadzenie komisarycznego nadzoru nad realizacją zadań powierzonych gminie"..

Taka działalność gminy będzie miała tragiczny wpływ na wartość zasobu, na materiały ewidencji gruntów czy systemy informatyczne.

Wypływają stąd ważne wnioski:

  1. W maksymalnym stopniu należy utrzymać aktualną sieć ośrodków dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej; - do czasu stworzenia podstaw prawnych, odpowiednich warunków lokalowych i kadrowych nowych siedzib powiatów lub gmin, którym się zamierza powierzyć zadania z ustawy.
  2. Ustalić sieć przyszłych (możliwych) ośrodków w celu umożliwienia im dostosowania lokalnych warunków do realizacji zadań.
  3. Odebrać gminom zadania dotyczące podziałów i rozgraniczeń nieruchomości, gdy nie spełniają warunków do przyjęcia zadań i nie posiadają "biura geodety gminnego" (nowelizacja prawa geodezyjnego i kartograficznego).

II
Podziały nieruchomości, a......

Jak pamiętamy, była ustawa z 29 kwietnia 1985 r "o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości określała sprawy podziałów nieruchomości" w jednym 10 artykule , a w nim 5 ustępów. Oprócz tego było tylko orzecznictwo Sadu Najwyższego, Uchwały Trybunału Konstytucyjnego, wyroki NSA, postanowienia NSA i uchwały Sądu Najwyższego.. teraz: ustawa z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ustala sprawy podziału w 8 artykułach, a scalania i podziały nieruchomości w 7 artykułach i odpowiednio:

    Czy są konieczne te wyjaśnienia? I tak i nie.!
Początek wątpliwości rodzi sama ustawa, zawiera pewne nieścisłości i wprowadza niepewność w jej stosowaniu i stąd potrzebne są wyjaśnienia i jednoznaczne interpretacje; - nie można czekać na ... bogate zapewne orzecznictwo. Gwarantuję, że będzie bardzo bogate.

Konkretne wątpliwości i zapytania:

l. - dotyczy korelacji ustaleń art 92 a art 93 ust. 3

Rodzi się pytanie ?- czy służebność drogowa to jest... "bezpośredni dostęp" czy ... tylko "dostęp do drogi publicznej" ?
W żadnym przypadku nie jest to "bezpośredni dostęp", a przepis należy ujednolicić.
     Warto przypomnieć, że art. 145 § l Kodeksu Cywilnego mówi (fragment): "... jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub, do należących do tej nieruchomości budynków gospodarczych ... właściciel może żądać od właścicieli... itd." Co oznacza "odpowiedni dostęp" ?, a określono tę służebność w Kodeksie Cywilnym jako "drogę konieczną". A więc droga.
Dalsze wątpliwości gdy wydzieli sieją, to .... przejdzie na własność gminy ? (art. 98) A może na terenach rolnych dzielić w trybie Kodeksu Cywilnego: nie wykazywać drogi, potem zaś ... spokojnie ... wystąpić o drogę konieczną ?
A kto ma pilnować zasadności podziału ? Ośrodek ? Starosta ? Sejmik ? - decyzje podejmuje wójt lub burmistrz. Kto ma pilnować ładu przestrzennego ? Retoryczne znowu pytanie. Odpowiedź prosta ?

Czy Ośrodek może odmówić przyjęcia operatu podziałowego ? Na jakiej podstawie ? Mam dużo wątpliwości, może zostaną rozwiane ?

Znowu pragnę przypomnieć, że zgodnie z art. 10 ust. l p. 7 ustawy z 7 lipca 1994r o zagospodarowaniu przestrzennym - plan miejscowy m.in. ustala : "zasady i warunki podziału terenów na działki budowlane". Gdy plan ustala: ... przeznaczenie na cele rolne, więc na tym terenie nie będzie ... projektowanych dróg. Czy projekt będzie więc zgodny z "ustaleniami planu miejscowego.." (art. 93 ust. l). Domniemuje się, że zawsze będzie zgodny.
     Wójt tylko opiniuje zgodność proponowanego podziału z ustaleniami planu w formie postanowienia (art. 93 ust. 4 i 5 ).
Ale art. 93 ust. 6 ustala w takich przypadkach, że jeśli plan nie zawiera "szczegółowych zasad podziału nieruchomości..." to warunki podziału ustala się w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. A, przecież w art. 40 ust. 2 cytowanej ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym czytamy:
"W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu przygotowuje osoba posiadająca uprawnienia urbanistyczne", a ust. 3 ... decyzję ... wydaje wójt ... po uzyskaniu uzgodnień lub decyzji wymaganych ustawą i przepisami szczególnymi "
A więc ... długa, kłopotliwa droga!.
     Ale, relacja art. 92 do art. 94 daje nowe możliwości: - gdy teren rolny lub leśny nie posiada planu miejscowego - musi być podział przeprowadzony w trybie art. 94, gdy nieruchomość leży na obszarze nie objętym obowiązkiem sporządzania planu miejscowego.
Czy słusznym jest wniosek: dla każdego terenu, dla którego nie ma obowiązku sporządzania planu miejscowego (art. 13 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym) każdy podział, niezależnie od rodzaju zagospodarowania, stanu i przewidywanego zagospodarowania musi być poprzedzony decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania ustalającą zasady podziału nieruchomości (art. 94) oraz wymaga wydania decyzji zatwierdzającej projekt podziału ?
Czy słusznym jest więc wniosek, że decyzja zatwierdzająca projekt podziału dla terenów rolnych i leśnych musi być wydana, gdy:

  1. wydziela się nową drogę,
  2. gdy nie ma planu zagospodarowania.
Treść art. 93 ust- 6 narzuca zawsze opracowanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania, gdy "ustalenia planu miejscowego nie zawierają szczegółowych zasad podziału nieruchomości". zawsze podział musi być zatwierdzany decyzją administracyjną w oparciu o warunki zabudowy i zagospodarowania terenu ! Czy jest to przestrzegane ?

2.- korelacja art. 93 ust. l do art 93 ust 3

Czytając art. 93 dochodzimy do wniosku, że ust. l , ust. 2, ust. 4, ust. 5, ust. 6 nie mają zastosowania, gdy .... brak jest planu miejscowego, nie ma więc potrzeby wydawania postanowienia o zgodności z planem itd.
Czy decyzja o warunkach zabudowy musi to rozstrzygać ? Wydaje się, że tak (art. 93 ust. 3). Decyzja ta ustali zasady dojazdów i dostępów. Przypomnę: w formie decyzji, a więc z trybem odwoławczym. Pytanie: w oparciu o jakie dokumenty organ ma wydać decyzję o warunkach zabudowy dot. szczegółowych zasad podziału ?
Stąd rodzi się dalsze pytanie: - kto składa wniosek o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, gdy brak planu ? Skąd wnioskodawca ma wiedzieć, że planu nie ma, a powinien być lub może go nie być i należy wystąpić o wspomnianą decyzję ? Właściciel nieruchomości ? W trybie art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego ? W trybie art. 97 ustawy o gospodarce nieruchomościami ?
Czy decyzja ta jest ... równoznaczna z planem zagospodarowania, czyli zgodna z art. 93 ust. l, a więc podniesienie rangi decyzji do ... przepisu gminnego!. A co na to przyszły plan zagospodarowania ? Musi respektować podjęte działania poza planem miejscowym ? Brak tu korelacji między ustawami "O zagospodarowaniu przestrzennym" i "O gospodarce nieruchomościami".
Przepis wykonawczy do ustawy dotyczący podziałów wymaga od wnioskodawcy (§3 p. 4), aby dołączył decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu- Ale o tym dowie się po złożeniu stosownego wniosku w gminie.
Są i dalsze wątpliwości:

3. art. 96 ust. l

Treść tego artykułu nie ustala charakteru mapy, mówi tylko "projekt podziału powinien być sporządzony na aktualnej mapie..." (podstawowej, ? ewidencyjnej ? tematycznej ? katastralnej ?), - dopiero przepis wykonawczy, a konkretnie § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lutego 1998r mówi:
"na kopii mapy zasadniczej, a w przypadku jej braku na kopii mapy katastralnej" (znane są przypadki dalszych lokalnych wymogów w stosunku do treści mapy)

4. art. 97 ust. l

Wnioskodawcą i płatnikiem podziału jest osoba, która ma interes prawny. Wspomniany wcześniej art. 28 KPA nie daje jednoznacznej odpowiedzi na te wątpliwości. Wydaje się, że są potrzebne wyjaśnienia.

5. art 97 ust 4 i 5

Grunty Skarbu Państwa dzielić można z urzędu, tylko po zasięgnięciu opinii... teraz... starosty ... Dlaczego nie na jego wniosek, jak każdego właściciela ?

6. art. 98

Działki wydzielone pod drogi przechodzą z mocy prawa na własność gminy. Wątpliwości budzi pytanie: Czy chodzi o każdą drogę wydzielaną, czy tylko taką, która była wykazana w planie zagospodarowania ? Odpowiedz wydaje się być prostą, musi być dostęp do drogi publicznej, a więc nie ma znaczenia czy była w planie. Nie może być podziału bez zapewnienia dzielonym działkom dostępu do drogi.

7. art 99

Służebność drogowa dotyczy działki dzielonej, a nie sąsiedniej ! Kiedy wprowadzić należy zmiany do operatu ewidencji gruntów, gdy decyzja jest "warunkowa" ? Tylko po spełnieniu warunku (!) ustanowienia służebności, a więc znowu długie oczekiwanie.

Przedstawione wątpliwości nie wyczerpują zagadnienia, lecz ramy niniejszego wystąpienia są ograniczone.

W literaturze i orzecznictwie spotykamy się ponadto z "podziałem prawnym" i "podziałem geodezyjnym" (vide IV KNT Pogorzelica 1997r).
Wyrażam pogląd, że podział działek to podział geodezyjny, zaś podział nieruchomości to podział prawny.
Podział prawny następuje ....z chwilą zmiany właściciela nieruchomości lub jej wyodrębnionej części.

Każde dotychczasowe uregulowania wnosiły niejasności w precyzowaniu decyzji podziału. Warto zwrócić uwagę na treść art. 96 ust. 3, który stanowi, że podział nieruchomości polegający na wydzieleniu wchodzących w jej skład działek gruntu odrębnie położonych ... nie wymaga wydania decyzji zatwierdzającej projekt podziału. Czy można przyjąć, że art. 93 ust. 3 mówi o podziale geodezyjnym, zaś art. 96 ust. 3 mówi "o podziale prawnym" ?

Jak więc traktować "..działki gruntu stykające się ze sobą" ? czyli "nie położonych odrębnie" ? -Notariusze żądają stosownych decyzji !
Dalsze wątpliwości budzi tekst art. 93 ust.2 - pozwala na odrzucenie projektu podziału (wg domniemywanych kryteriów), gdy organ uzna. że "brak jest możliwości zagospodarowania wydzielanych działek gruntu".
A jak zatwierdzi projekt podziału, to czy jest to równoznaczne z ustaloną możliwością zagospodarowania ?

Czy równoznaczne są oceny: "projekt podziału jest zgodny z ustaleniami planu", w porównaniu z opinią: "nie jest sprzeczny z ustaleniami planu ?".

Wydawało się, że art. 100 ustawy jest nadzieją i wyjaśni niektóre sprawy, gdyż ustalił, że Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia, tryb dokonywania podziałów nieruchomości oraz sposób sporządzania i rodzaje dokumentów wymaganych w tym postępowaniu. Nadzieje były płonne.

Uwagi i spostrzeżenia do cytowanego rozporządzenia przedstawiam w skróconej wersji.

Wnioski ogólne:

  1. Przedstawione uwagi i wątpliwości dot. obowiązujących przepisów wskazują na potrzebę ich znowelizowania.
  2. Przyjęte przez uczestników Konferencji stanowisko w zakresie zmiany przepisów winno być przekazane władzom naczelnym.