inż. Stefan Balcer

Stowarzyszenie Prywatnych Geodetów
Pomorza Zachodniego

Uwarunkowania systemowo-organizacyjne usług geodezyjnych dla sporządzenia dokumentacji do celów prawnych.

l. Wprowadzenie.

Zgodnie z obowiązującym obecnie prawem geodezyjnym i kartograficznym usługi geodezyjno-kartograficzne związane ze sporządzeniem dokumentacji do celów prawnych wykonują podmioty gospodarcze. Pojecie podmiotu gospodarczego definiuje ustawa o działalności gospodarczej, jako osobę fizyczną która zgłosiła działalność gospodarczą do ewidencji działalności gospodarczej, lub osobę prawną wpisaną do rejestru sądowego, której przedmiotem działalności jest działalność gospodarcza. Jako dokumentację do celów prawnych rozumie się materiały geodezyjne do założenia ksiąg wieczystych lub wprowadzenia do nich zmian.

Przedmiotowe prace wykonywane są w warunkach systemowo-organizacyjnych wynikających z norm prawnych i struktur organizacyjnych administracji publicznej. Normy prawne wynikają nie tylko z przepisów prawa geodezyjno-kartograficznego, ale także z innych ustaw jak ustawa o gospodarce gruntami, ustawa o rządowych organach administracji ogólnej, ustawa o planowaniu przestrzennym, ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz wiele innych. Normy te uzupełniane są przez przepisy wykonawcze, instrukcje techniczne oraz - prawo powielaczowe. Struktury organizacyjne administracji publicznej dzielą się na organy administracji samorządowej i administracji rządowej, lecz możliwość zawierania umów dot. zadań zleconych i powoływania gospodarstw pomocniczych ten podział zaciera.

Celem niniejszego opracowania jest analiza uwarunkowań systemowo-organizacyjnych wykonywania prac geodezyjno-kartograficznych dla sporządzenia dokumentacji do celów prawnych, na przykładzie typowych prac jak podział nieruchomości zabudowanej, rozgraniczenie nieruchomości i sporządzenie dokumentów dla założenia księgi wieczystej. Dla jej przeprowadzenia posłużymy się ekstremalną sytuacją w zakresie struktur organizacyjnych administracji publicznej która, funkcjonuje w praktyce na terenie dużego miasta.
Należą do niej następujące uwarunkowania:

1. poszczególne organy jak Urząd Rejonowy, Urząd Miejski, Urząd Wojewódzki, Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej oraz Sąd znajdują się w różnych nieraz odległych od siebie (ca. 5 - 10 km) miejscach w mieście.
2. Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej jest gospodarstwem pomocniczym Urzędu Wojewódzkiego.
3. Urząd Miejski na podstawie umowy z Wojewodą prowadzi jako zadanie zlecone czynności wykonywane przez Urząd Rejonowy w zakresie prowadzenia ewidencji gruntów i postępowania administracyjnego w zakresie podziałów i rozgraniczeń nieruchomości.
4. Dla części miasta założona jest numeryczna mapa ewidencyjna prowadzona przez Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej.

2. Czynności i procedury związane z opracowaniem dokumentacji geodezyjnej do celów prawnych.

Typowymi pracami związanymi z opracowaniem dokumentacji do celów prawnych są podziały nieruchomości na terenach zabudowanych lub przeznaczonych pod zabudowę i rozgraniczenie nieruchomości. Standardowe procedury w obydwu tych przypadkach przedstawiają rys. l i 2. Procedury te nie zawiera ją jednak wcześniej wspominanych uwarunkować. Poniżej przedstawiono czynności które trzeba wykonać z uwzględnieniem przedmiotowej sytuacji.

2.1. Podziały nieruchomości na terenach zabudowanych i przeznaczonych pod zabudowę.

Całość czynności w tym zakresie we wspominanych uwarunkowaniach dzielą się na następujące czynności pojedyncze:

1. strona zleca geodecie wykonanie prac,
2. geodeta zgłasza pracę w filii WODGiK,
3. filia WODGiK udziela geodecie informacji o materiałach do wykorzystania,
4. geodeta bada w sądzie księgi wieczyste dla nieruchomości dzielonej i nieruchomości przyległych,
5. geodeta opracowuje na podstawie opinii urbanistycznej oraz materiałów filii WODGiK i ksiąg wieczystych projekt podziału nieruchomości oraz sporządza wykaz zmian gruntowych,
6. geodeta potwierdza w Urzędzie Miejskim lewą strony wykazu zmian gruntowych,
7. geodeta przedkłada projekt podziału filii WODGiK w celu uzgodnienia z ewidencyjną mapą numeryczną,
8. filia WODGiK wydaje geodecie potwierdzony dla nowego stanu wyplot mapy i wydruk powierzchni,
9. geodeta wraz z wnioskiem strony o podział składa w Urzędzie Miejskim projekt podziału, wykaz zmian gruntowych, badanie ksiąg wieczystych i potwierdzone przez WODGiK materiały.
10. Urząd Miejski wydaje decyzję zatwierdzającą projekt podziału,
11. geodeta po umieszczeniu klauzuli ostateczności odbiera z Urzędu Miejskiego decyzję wraz z projektem i wykazem zmian gruntowych,
12. geodeta wynosi projekt podziału i okazuje go stronom.
13. geodeta uzupełnia w Urzędzie Miejskim wyplot numerycznej mapy ewidencyjnej uzyskując potwierdzenie wykonania tej czynności,
14. geodeta sporządza opis i mapę (opis nieruchomości) i wyciąg z wykazu zmian gruntowych (wykaz zmian gruntowych dla Sądu),
15. geodeta uzupełnia mapę zasadniczą w WODGiK,
16. geodeta przekazuje WODGiK geodezyjną dokumentację techniczną i wykaz zmian gruntowych dla ewidencji gruntów,
17. WODGiK po przeprowadzeniu kontroli wydaje geodecie wykaz zmian gruntowych dla ewidencji gruntów z klauzulą włączenia do zasobu i potwierdzonym wyplotem ewidencyjnej mapy numerycznej,
18. geodeta przekazuje Urzędowi Miejskiemu wykaz zmian gruntowych dla ewidencji gruntów, matrycę opisu nieruchomości, opisy nieruchomości dla strony, wykaz zmian gruntowych dla Sądu i oświadczenie o upoważnieniu do odbioru dokumentów,
19. Urząd Miejski wydaje geodecie opisy nieruchomości i wykazy zmian gruntowych dla sądy opatrzone cechami dokumentu,
20. geodeta wydaje dokumenty stronie i dokonuje rozliczenia.

2.2. Rozgraniczenie nieruchomości.

Rozgraniczenie nieruchomości jest zbiorem poniżej wymienionych czynności jednostkowych:

1. strona zleca geodecie wykonanie prac,
2. geodeta zgłasza pracę w WODGiK,
3. WODGiK udziela geodecie informacji o materiałach do wykorzystania,
4. geodeta bada w sądzie księgi wieczyste,
5. geodeta bada geodezyjną dokumentację techniczną w WODGiK,
6. strona składa w Urzędzie Miejskim wniosek o rozgraniczenie załączając wykonane przez geodetę badanie ksiąg wieczystych z załącznikiem graficznym, wykazem z adresami wszystkich stron i wnioskując o upoważnienie geodety do czynności ustalenia granic,
7. Urząd Miejski wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego i upoważnienie geodety,
8. geodeta wzywa strony na rozprawę graniczną,
9. geodeta przeprowadza rozprawę spisując protokół,
10. geodeta zamierza ustalone w trakcie rozprawy granice,
11. geodeta oblicza powierzchnię działek których granice zostały ustalone w trakcie rozprawy,
12. geodeta potwierdza w Urzędzie Miejskim lewą stronę wykazu zmian gruntowych,
13. geodeta składa w WODGiK geodezyjną dokumentację techniczną, i wykaz zmian gruntowych w celu uzgodnienia z numeryczną mapą ewidencyjną,
14. WODGiK wydaje geodecie potwierdzony dla nowego stanu wyplot mapy i wydruk powierzchni.
15. geodeta składa w Urzędzie Miejskim dokumentacje rozgraniczeniową, wykaz zmian gruntowych oraz potwierdzone przez WODGiK,
16. Urząd Miejski bada prawidłowość przeprowadzonego przez geodetę postępowania,
17. Urząd Miejski zatwierdza ustalone w trakcie rozprawy granicznej granice,
18. geodeta odbiera z Urzędu Miejskiego decyzję zatwierdzającą granice z klauzulą ostateczności oraz dokumentacje rozgraniczeniową z wykazem zmian gruntowych,

Dalsze czynności są identyczne z czynnościami wymienionymi w części 2. 2. w pkt. 11 - 18.

3. Analiza stanu istniejącego.

Z przedstawionych procedur wynika olbrzymia nie wynikająca z bezpośrednich uregulowań ustawowych ilość czynności. Zwrócić należy tę uwagę na czynnik czasu, albowiem wydanie postanowienia lub decyzji administracyjnej wymaga przynajmniej miesiąca, a każda czynność WODGiK przynajmniej tygodnia. Tyle też czasu zajmuje nadanie cech dokumentu.

W powyższych procedurach wykonanie podziału nieruchomości nie może trwać krócej niż 3,5 miesiąca, a rozgraniczenia krócej niż 4,5 miesiąca.

Powodem tego stanu rzeczy jest prawo powielaczowe na podstawie którego nastąpiło rozbicie struktur organizacyjnych. Czynnikiem Potęgującym jest powstanie jednostek organizacyjnych wykonujących czynności bez prawa prowadzenia postępowania administracyjnego. Elementem dodatkowym jest dublowanie dokumentacji, a w konsekwencji konieczność jej uzupełniania.

Taki stan rzeczy utrwala niekorzystną i nieefektywną sytuacje społeczno-ekonomiczną naszego kraju, wyrażającą się faktem że na jednostkę dochodu narodowego zużywa się kilkakrotnie więcej nakładów pracy niż w krajach Unii Europejskiej.

4. Propozycje zmian

W celu zwiększenia efektywności prac geodezyjnych związanych z opracowywaniem dokumentacji dla celów prawnych należy dokonać zmian dwojakiego rodzaju:

1. zmiany w ramach istniejących uregulowań ustawowych,
2. zmiany wymagające uregulowań ustawowych.

4.1. Zmiany w ramach istniejących uregulowań ustawowych.

Zwiększenie efektywności prac geodezyjnych w omawianym asortymencie oparte musi być na następujących zasadach:

1. Czynności administracyjne i prowadzenie zasobu geodezyjno-kartograficznego wykonywane są przez jedną jednostkę.
2. Czynności potwierdzania zgodności lub uzupełnienia dokumentacji dokonywane są w ramach jednego postępowania administracyjnego wewnątrz struktury jednostki prowadzącej to postępowanie.
3. Uzupełnieniu podlega wyłącznie mapa numeryczna.
4. Mapą do celów prawnych jest tylko wyplot mapy numerycznej i wydruk z komputerowej części opisowej ewidencji gruntów.

Wdrożenie tych zasad musi spowodować przejecie przez Urząd Miejski zasobu geodezyjno-kartograficznego. Jego skutkiem musi być realizacji zasady 2.
Zaniechanie uzupełniania mapy zasadniczej i wyplotów będzie realizacją zasady 3, a rezygnacja z ręcznego sporządzania opisu nieruchomości będzie wynikiem realizacji zasady 4.

4.2. Zmiany wymagające zamian ustawowych.

Zmiany ustawowe w zakresie objętym niniejszym opracowaniem muszą iść w dwóch kierunkach:

1. powołania organów rządowych zajmujących się prowadzeniem zasobu geodezyjne-kartograficznego łącznie z katastrem,
2. likwidacji postępowania administracyjnego w zakresie podziałów i rozgraniczania nieruchomości,
3. przywrócenia instytucji MIERNICZEGO PRZYSIĘGŁEGO jako osoby zaufania publicznego, który wykonywał by dokumentacje geodezyjna, dla celów prawnych, wydawał ją stroną i zgłaszał odpowiednie zmiany organom katastralnym.

Tego rodzaju rozwiązanie jest zgodne ze standardem Unii Europejskiej i pozwala na obsługę strony tylko przez jeden podmiot prawny oraz likwiduje przeplatanie się czynności organu państwowego z czynnościami prac geodezyjnych.

Rys 1 - Podział nieruchomości na terenach zabudowanych lub przeznaczonych pod zabudowę
Rys 2 - Rozgraniczenie nieruchomości
Rys 3 - Mapa dla celów projektowych w skali 1:500 w warunkach gdy istnieją jednostkowe mapy w skali 1:500 i 1:1000