mgr inż. Regina Zagała

starszy inspektor
w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji UW w Szczecinie

Zakładanie i modernizacją operatów ewidencji gruntów na terenie województwa szczecińskiego w świetle dotychczasowych doświadczeń.


1. Wstęp

W 1990 roku stan ewidencji gruntów w miastach był wysoce niezadowalający. Na 31 miast w województwie, tylko 5 miast posiadało założoną ewidencję gruntów w ich granicach administracyjnych: Wolin, Gryfice, Resko, Gryfino i Szczecin, z tym, że część terenów Szczecina posiada dotąd ewidencję opartą o dane katastralne sprzed 1945r. Ponadto 19 miast dysponowało ewidencją tylko tzw. mienia rolnego i to złej jakości technicznej.

Pod koniec 1991 roku przystąpiono do zakładania operatów ewidencji gruntów dla tych obrębów miejskich, które ich nie posiadały lub posiadały w formie szczątkowej. Aby zaangażować gminy do współpracy, co w efekcie mogło przynieść obopólne korzyści w postaci przyspieszenia zakończenia prac, a co za tym idzie umożliwienie gminom realizacji tzw. "ustawy komunalizacyjnej", Wojewoda Szczeciński podpisał z większością Zarządów Gmin porozumienia, na mocy których zawierały one umowy z wykonawcami robót. Dla umożliwienia gminom realizacji porozumień przekazano na konto Urzędów Miast i Gmin środki na finansowanie zawartych przez nie umów.

W latach 1991-1995 zlecono założenie lub modernizację operatów ewidencji gruntów 210 obrębów (172 obrębów miejskich i 38 obrębów wiejskich) angażując na ten cel środki w wysokości 66,5 mld starych złotych, z czego część przekazano na konta Urzędów Gmin Dotychczas zakończono prace na 143 obrębach (120 miejskich i 23 wiejskich). W tym okresie zawarto umowy z 79 wykonawcami, w tym z 29 z terenu województwa szczecińskiego. Na 29 obrębach Zamawiający (Gmina lub Wojewoda) zmuszeni zostali do rozwiązania umów z powodu niesolidności wykonawców, z tego dla 11 obrębów z wykonawcami z terenu województwa szczecińskiego: W przypadku 7 obrębów umowa wygasła, ponieważ firma wykonująca roboty przestała istnieć. Dla części tych obrębów znaleziono następnych wykonawców, a nawet zakończono prace. W roku 1996 zostaną zakończone prace na pozostałych 67 obrębach , jak również zostanie rozpoczęta modernizacja operatów ewidencji gruntów obrębów położonych wzdłuż projektowanej autostrady A-3.

2. Ogólne wytyczne wykonania prac związanych z założeniem ewidencji gruntów na terenie województwa szczecińskiego.

Przepisy regulujące zasady i sposób zakładania prowadzenia ewidencji gruntów pochodzą z roku 1969. Z 1979r pochodzą zaś wytyczne techniczne i organizacyjne modernizacji i prowadzenia ewidencji gruntów w miastach. Przepisy te nakazywały ustalać granice według stanu prawnego dla:

Pozostałe granice dziatek należało przyjmować wg faktycznego stanu władania ustalonego na gruncie.

W roku 1989 została uchwalona ustawa Prawo Geodezyjne i Kartograficzne. W roku 1990 zostały zmienione w zakresie własności ustawy: Konstytucja oraz Kodeks Cywilny oraz weszły w życie ustawy: o samorządzie terytorialnym oraz przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (ustawa "komunalizacyjna"). Zmianie uległo spojrzenie na własność, a tym samym i na granice nieruchomości. Różniło się ono od przepisów z roku 1969 i 1979. W związku z tym Dyrektor Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji Urzędu Wojewódzkiego zadecydował, iż zgodnie z nowymi przepisami zakładana ewidencja gruntów powinna odzwierciedlać stan prawny.

Przystępując do zakładania ewidencji gruntów opracowano "Ogólne wytyczne do warunków technicznych wykonania prac na terenie województwa szczecińskiego". Po roku funkcjonowania "Ogólnych wytycznych..." zostały one uzupełnione o dwie kwestie uregulowane w Prawie geodezyjnym i kartograficznym, a pominięte w wytycznych. Są to: informacja o wpisaniu do rejestru zabytków oraz stabilizacja granic przy rozgraniczaniu nieruchomości. Ponadto uszczegółowiono "Ogólne wytyczne..." odnośnie:

Wdrożono postępowanie wodno-prawne wg. przepisów Prawa Wodnego do ustalanie linii brzegowych morskich wód wewnętrznych i innych wód płynących, będących granicami nieruchomości przylegających dc tych wód.

3. Niedoskonałości technologiczne, problemy wykonawcze, ocena jakości robót

Po upływie 4 lat od rozpoczęcia prac związanych z założeniem i modernizacją ewidencji gruntów na terenie województwa szczecińskiego można pokusić się o ocenę przyjętej technologii oraz jakości wykonanych robót.

Niedoskonałości technologiczne i problemy wykonawcze.

Przyjęta technologia zakładała udział w pracach zarówno wykonawców z terenu województwa szczecińskiego jak i z całego kraju.

W początkowym okresie zakładania ewidencji gruntów część wykonawców spoza naszego województwa brało udział w przetargach nie zapoznając się wcześniej z materiałami dotyczącymi obiektu znajdującymi się w WODGiK ani z warunkami wykonania prac. Przystępując do wykonania roboty byli rozczarowani ponieważ obiekty okazywały się trudniejsze niż mogli sądzić na podstawie doświadczeń z własnego terenu.

Pierwsi wykonawcy robót już w trakcie badania stanu władania natrafiali na problemy, które wydłużały termin zakończenia prac. Spowodowane to było tym iż w istniejącej ewidencji wiele działek na terenie tzw. "mienia komunalnego" nie było uwidocznionych. Dotarcie do dokumentów było zatem utrudnione, a czasem wręcz prawie niemożliwe. Na lata 1991-1992 przypadł okres przekazywania Ksiąg Wieczystych z Biur Notarialnych do sądów. Powodowało to znaczne ograniczenia w dostępie do ksiąg wieczystych i możliwości ich badania.

Opóźnienia w realizacji umów powodowane były również koniecznością dokonania uzgodnień w odniesieniu do:

Instytucje dokonujące uzgodnień zostały zaskoczone ich ilością.

W przypadku gdy istniejąca ewidencja była na tzw. podkładzie należało przeprowadzić wiele rozgraniczeń. W skrajnych przypadkach ich liczba przekraczała 80% ogólnej liczby działek.

Na większości obrębów zachodziła konieczność aktualizacji klasyfikacji gleboznawczej gruntów. Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych wykonujące aktualizację przekazywało operaty klasyfikujące do Urzędów Rejonowych często ze znacznym opóźnieniem, co spowodowane było głównie dużą ilością terenów do klasyfikacji oraz nieprawidłowo przygotowanymi przez wykonawców materiałami do klasyfikacji.

Dla robót z zakresu ewidencji gruntów Dyrektor Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji powołał Inspektorów Nadzoru. W zamyśle mieli oni udzielać wykonawcom wszechstronnej pomocy w rozwiązywaniu problemów związanych z zakładaniem lub modernizacją ewidencji gruntów. Niestety duża ilość robót do nadzoru przypadająca na jednego Inspektora spowodowała, iż ich możliwości zostały mocno ograniczone. Duża ilość robót, które kontrolował Inspektor powodowała również wydłużanie się czasu kontroli. Mimo to Inspektorzy starali się wywiązywać ze swoich obowiązków. O problemach; które przyszło im rozwiązywać wspólnie z wykonawcami robót opowiedzą zapewne sami.

W roku 1993 zakupiono program SITGMIN do informatyzacji części opisowej ewidencji gruntów. Po wdrożeniu programu w filiach WODGiK i przeszkoleniu zainteresowanych wykonawców przystąpiono do informatyzacji. W tym celu zmieniono technologię sporządzania operatu ewidencji gruntów w zakresie części opisowej. Wykonawcy robót będących w toku mogli, po przeszkoleniu, wykonać część opisową ewidencji gruntów w formie informatycznej zamiast klasycznej. Umowy zawierane od końca 1994 roku przewidują wykonanie tej części operatu w programie SITGMIN.

W pierwszej połowie tego roku zostały opracowane ""Ramowe zasady sporządzania map numerycznych na terenie województwa szczecińskiego - cz.I -nakładka ewidencji gruntów". Zasady te pozwoliły na rozpoczęcie informatyzacji części kartograficznej operatu ewidencji gruntów w systemie EWMAPA Rozpoczęcie prac w tym systemie spowodowało perturbacje w związku z różnicami w obliczanych powierzchniach w programie EWMAPA i innych programach powszechnie używanych przez wykonawców do obliczania powierzchni i wątpliwościami, które z nich powinny być przyjmowane jako prawidłowe. Zdecydowano, iż należy przyjmować powierzchnie z EWMAPA.

Ocena jakości robót.

Z perspektywy odbiorów końcowych robót można zauważyć pewne grupy błędów popełniane częściej przez wykonawców. Należą do nich:

Zakładanie bądź modernizacja ewidencji gruntów jest zadaniem trudnym, wymagającym dużych nakładów pracy jak również cierpliwości w poszukiwaniu i badaniu dokumentów prawnych Natęży włożyć dużo wysiłków, aby ustrzec się błędów większość wykonawców, którzy podjęli się wykonania robót zakończyła prace sukcesem sporządzając operaty ewidencji gruntów zgodnie z "Ogólnymi wytycznymi.." i na dobrym poziomie.