Prof. dr hab. inż. Janusz Śledziński

Technologie pomiarowe oparte na wykorzystaniu satelitarnego systemu pozycyjnego GPS stosowane w geodezji i nawigacji

8. Permanentne stacje referencyjne geodezyjne i DGPS w Polsce

W chwili obecnej działa w Polsce 11 stacji permanentnych GPS. Wykaz tych stacji uwidoczniony jest w tablicy na rys. 17. Trzy stacje Borowiec, Józefosław i Olsztyn (Lamkówko) należą do światowej sieci stacji o najwyższej dokładności programu IGS (International GPS Service). Pięć polskich stacji - oprócz trzech stacji IGS również stacje Borowa Góra i Wrocław) - należy do permanentnej sieci europejskiego programu EUREF (EPN - EUREF Permanent Network) i służy do monitorowania europejskiego układu odniesienia EUREF (European Reference Frame). Na wspomnianych stacjach utrzymywane są również inne służby permanentne zaznaczone w zestawieniu w tabeli na rys. 17 (SLR - laser satelitarny, grawimetryczna służba pływowa, służba czasu, pomiary astrometryczne, meteorologiczne, służba stanu jonosfery). W Trójmieście działa zespół trzech stacji permanentnych w Gdańsku, Sopocie i Gdyni emitujących poprawki DGPS. Wykorzystywane są one dla celów geodezyjnych wyznaczeń i do nawigacji lądowej i morskiej. W Krakowie uruchomiona została w lutym 2002 roku kolejna geodezyjna permanentna stacja GPS. Na razie wykonuje ona obserwacje testowe, a po ich zakończeniu przewiduje się włączenie jej do sieci stacji EPN. Od kilku lat działają na polskim wybrzeżu dwie stacje nawigacyjne DGPS w Rozewiu i Dziwnowie, które wraz ze współpracującymi z nimi stacjami szwedzkimi zapewniają nawigację wzdłuż całego polskiego wybrzeża Bałtyku.

Prace nad programem założenia sieci wielofunkcyjnych (dla celów geodezyjnych i nawigacyjnych działających w czasie rzeczywistym i w postprocesingu) stacji referencyjnych na terenie obszaru całego kraju rozpoczęto w Polsce w roku 1995. Wówczas powstała pierwsza ekspertyza opracowana przez zespół specjalistów Sekcji Sieci Geodezyjnych Komitetu Geodezji Polskiej Akademii Nauk. Niestety realizacja nakreślonego w ekspertyzie programu nie została zrealizowana ze względu na brak wystarczających środków. W roku 2000 Główny Urząd Geodezji i Kartografii zaproponował założenie sieci stacji referencyjnych ale działających tylko dla celów geodezyjnych w postprocessingu, co spotkało się z gwałtowną krytyką środowisk naukowych wskazujących na niecelowość takiego przedsięwzięcia, jako nie do przyjęcia przez całą rzeszę użytkowników zainteresowanych również nawigacją lądową, morską i powietrzną. Od roku 2001 realizowany jest na obszarze Górnego Śląska i Małopolski projekt pilotowy, który w pierwszym zamierzeniu miał być realizacją systemu działającego w postprocessingu, jednak po licznych dyskusjach ustalono, że sześć przewidzianych w tym projekcie stacji referencyjnych będzie działać zarówno w postprocessingu, jak i w czasie rzeczywistym i będą również emitować poprawki DGPS. W ostatnim stadium przygotowania jest obecnie projekt realizacji sieci stacji referencyjnych dla aglomeracji Warszawy i okolic. Przewiduje się, że system na tym obszarze będzie uruchomiony w 2003 roku. Coraz częściej mówi się o potrzebie konstrukcji jednolitego systemu geodezyjno-nawigacyjnego obejmującego obszar Europy Środkowej lub co najmniej utworzeniu w krajach tego rejonu mogących ze sobą współpracować systemów nawigacyjnych, ponadto kompatybilnych z powstającymi systemami europejskimi EGNOS i GALILEO. Tym sprawom poświęcona była ostatnia (marzec 2002) i będą poświęcone następne międzynarodowe konferencje w Berlinie organizowane przez Europejską Akademię Środowiska Miejskiego (European Academy of the Urban Environment).

Rys. 17. Wykaz geodezyjnych i nawigacyjnych stacji permanentnych na terenie Polski